پایان عصر ابهام؛ شطرنج اتمی در ساعت صفر جنگ و دکترین بازدارندگی

آنچه امروز در آسمان و پایگاه‌های نظامی خاورمیانه می‌گذرد، صرفاً تبادل آتش نیست؛ بلکه یک مسابقه سنجش تاب‌آوری و استقامت در آستانه دردی تحمل‌ناپذیر است. فرزین زندی، پژوهشگر ژئوپلیتیک دانشگاه کانزاس، در یادداشتی به بررسی انتشار یک توییت معنادار درباره «فعال‌شدن دکترین دست مرده» در بحبوحه آغاز دور دیگری از جنگ پرداخت که موجی از خوانش‌های متضاد را برانگیخته است.

دکترین دست مرده و تناقض سپرهای دفاع موشکی

در ادبیات راهبردی، اصطلاح دست مرده به سازوکار تضمین ضربه دوم اتمی در شوروی اشاره دارد؛ سامانه‌ای نیمه‌خودکار که در صورت حمله اتمی غافلگیرکننده آمریکا و نابودی زنجیره فرماندهی، به‌طور خودکار فرمان شلیک موشک‌ها را صادر می‌کرد. از دید برخی ناظران، توئیت مورد اشاره به عنوان سیگنالی غیرمستقیم برای گذار به فاز بازدارندگی حداکثری و آزمایش سلاح هسته‌ای تلقی شده است. استراتژیست‌های واشنگتن دهه‌ها بر سپرهایی مانند پاتریوت، تاد و گنبد آهنین تکیه کردند؛ اما رابرت پاول، نظریه‌پرداز دانشگاه برکلی، نشان داد که تا زمانی که کارآمدی یک سپر صددرصد نباشد، عبور تنها ده درصد از موشک‌ها برای تبدیل یک پایگاه یا بندر به تلی از خاکستر کافی است. در مقابل، پنهان‌سازی تاسیسات در اعماق کوه‌ها گزینه حمله خلع‌سلاح‌کننده را از بین برده است.

قدرت آسیب‌زدن و منطقه خاکستری

بر اساس نظریه توماس شلینگ، اقتصاددان برنده نوبل، نیروی نظامی شامل نیروی محض و قدرت آسیب‌زدن است که دومی به‌عنوان اهرم چانه‌زنی بالای سر حریف نگه داشته می‌شود. نظریه‌پردازان وضعیت کنونی را تناقض ثبات-بی‌ثباتی می‌نامند که در آن ترس دوطرفه مانع جنگ تمام‌عیرار می‌شود اما دست طرفین را برای ضربه‌زدن در منطقه خاکستری مانند نبردهای پهپادی، خرابکاری‌های سایبری و ترورها باز می‌گذارد. با این حال، فرسایش اجتماعی و خطاهای محاسباتی ممکن است سناریوی آزمایش اتمی را روی میز تصمیم‌گیری بیاورد.

نکات کلیدی برای معامله‌گران و کاربران ایرانی

• تنش‌های ژئوپلیتیک و ریسک‌های سیستماتیک می‌توانند بر بازارهای مالی و روندهای کلان اقتصادی تاثیر بگذارند.
• منطقه خاکستری و تداوم اصطکاک میان بازیگران، چشم‌انداز ثبات منطقه‌ای را با ابهام روبه‌رو می‌کند.
• بررسی سناریوهای راهبردی نشان‌دهنده اهمیت ارزیابی دقیق تحولات امنیتی برای فعالان اقتصادی است.

منبع: دنیای اقتصاد