شاخص فلاکت بیت‌کوین (BMI) چیست و چه کابردی دارد؟

بازار رمزارزها ماهیتی پرنوسان دارد و همین موضوع باعث شده تا بسیاری متضرر شوند. با توجه به این ماهیت، تحلیل احساسات بازار و شناسایی نقاط ورود یا خروج مطمئن، به مولفه‌های مهمی در ترید ارزهای دیجیتال تبدیل شده‌اند. شاخص فلاکت بیت‌کوین (Bitcoin Misery Index) یا به اختصار BMI، ابزاری تحلیلی و کمتر شناخته‌شده است که می‌تواند در زمان نوسانات گسترده که بازار بیش از حد نزولی یا صعودی به نظر می‌رسد چراغ راه معامله‌گران باشد. برخلاف نام منفی و شاید حتی گمراه‌کننده‌اش، این شاخص فرصت‌های طلایی را برای ورود یا خروج از بازار مشخص می‌کند که معامله‌گران گوش به‌زنگ می‌توانند از آن بهره ببرند.

در این مطلب از بلاگ پول نو، تصمیم داریم تا به سوال «شاخص فلاکت بیت کوین چیست؟» پاسخ دهیم و نحوه محاسبه آن، تفاوتش با شاخص سنتی فلاکت و نقشش در تحلیل بازار رمزارزها را زیر ذره‌بین ببریم.

شاخص فلاکت بیت‌کوین: مفاهیم و نحوه محاسبه

شاخص فلاکت یک مفهوم اقتصادی سنتی است امّا الهام‌بخش توسعه شاخص‌های مشابهی در بازارهای مدرن از جمله ارزهای دیجیتال شده است. شاخص فلاکت بیت‌کوین (Bitcoin Misery Index) مفهومی نوین است که برای ارزیابی احساسات بازار این ارز دیجیتال طراحی شده است. این شاخص برخلاف نامش، بیشتر برای شناسایی «فرصت‌های خرید» در بازارهای نزولی و «هشدارهای فروش» در بازارهای بیش از حد خوش‌بین کاربرد دارد. BMI بین ۰ تا ۱۰۰ نوسان می‌کند؛ مقادیر پایین نشان‌دهنده احساسات منفی شدید (و احتمالا فرصت خرید) و مقادیر بالا نشانگر خوش‌بینی افراطی بازار است.

در سال ۲۰۱۸، توماس لی (Thomas Lee)، تحلیلگر معروف و رییس تحقیقات شرکت فانداسترت گلوبال ادوایزرز (Fundstrat Global Advisors) شاخص فلاکت بیت کوین را معرفی کرد و در سال‌های گذشته در تحلیل وضعیت بازار و تعیین نقاط ورود و خروج عملکرد دقیقی را از خود نشان داده است.

اما نحوه محاسبه شاخص فلاکت بیت کوین چگونه است؟‌ 

شاخص فلاکت بیت کوین بر پایه دو مولفه کلیدی طراحی شده است:

• نسبت برد (Win Ratio): یعنی درصد روزهایی که قیمت بیت‌کوین در یک بازه زمانی مشخص روندی صعودی داشته است.
• اختلاف بین نوسانات مثبت و منفی (Upside Less Downside Volatility): که نشان‌دهنده قدرت حرکت‌های صعودی قیمت نسبت به نوسانات نزولی آن است.

البته فرمول نهایی این شاخص که تام لی آن را معرفی کرده اندکی متفاوت است و به این صورت محاسبه می‌شود:

BMI = ۷ * (z-score win-ratio + z-score upside less downside volatility) + ۵۰

برای درک بهتر این فرمول، باید با مفاهیم آماری مانند نمره زد (Z-score) آشنا شویم. نمره Z شاخصی است که مشخص می‌کند یک مقدار عددی، چه‌قدر با میانگین داده‌های مشابه تفاوت دارد و چند انحراف معیار از آن فاصله گرفته است. استفاده از نمره Z در این شاخص به ما کمک می‌کند عملکرد فعلی بیت‌کوین را در مقایسه با داده‌های تاریخی آن بسنجیم.

در بخش مربوط به نسبت برد مشخص می‌شود چند درصد از روزهای معاملاتی اخیر بیت‌کوین روندی صعودی داشته‌اند. تبدیل این نرخ به نمره Z باعث می‌شود این عدد به‌طور دقیق‌تری نسبت به رفتار میانگین بازار تفسیر شود.

همچنین، در قسمت مربوط به نوسانات مثبت منهای نوسانات منفی، هدف این است که درک بهتری از تعادل (یا عدم تعادل) میان حرکات صعودی و نزولی قیمت داشته باشیم. 

تفاوت شاخص فلاکت بیت‌کوین با شاخص سنتی اقتصاد

شاخص فلاکت سنتی را اوکان معرفی کرد. این شاخص یک معیار کلان اقتصادی است که از جمع نرخ بیکاری و تورم به دست می‌آید و برای ارزیابی سلامت اقتصادی یک کشور استفاده می‌شود. این شاخص به طور مستقیم به رفاه اجتماعی و قدرت خرید مردم مرتبط است و افزایش آن شرایط اقتصادی نامطلوب و کاهش اعتماد مصرف‌کنندگان را نشان می‌دهد.

در سمت مقابل، شاخص فلاکت بیت کوین یک ابزار تخصصی برای بازار رمزارزها است که به جای تمرکز بر متغیرهای کلان اقتصادی، بر داده‌های بازار و رفتار معامله‌گران بیت کوین متمرکز است.

تفاوت اصلی دیگر در هدف و کاربرد این دو شاخص است. شاخص فلاکت سنتی برای سیاست‌گذاری اقتصادی و تحلیل کلان استفاده می‌شود، در حالی که BMI به‌عنوان یک ابزار معاملاتی برای شناسایی نقاط ورود و خروج در بازار بیت‌کوین طراحی شده است.

دیگر تفاوت این دو شاخص در زمان استفاده از آنهاست. شاخص سنتی فلاکت بیت کوین مشابه با سایر آمار اقتصادی به صورت دوره‌ای منتشر می‌شود با این حال BMI از داده‌های آنی استفاده می‌کند و هر لحظه قابل مشاهده است.

عوامل مؤثر بر افزایش یا کاهش فلاکت بیت‌کوین

مجموعه‌ای از عوامل تکنیکال و رفتاری روی شاخص فلاکت بیت کوین تاثیر می‌گذارند. مهم‌ترین عامل موثر بر این شاخص،‌ نوسانات قیمتی است. هرچه بازار دچار نوسانات شدید و افت قیمتی طولانی‌مدت‌تری شود، شاخص فلاکت ب سطوح پایین‌تری می‌رسد و «نارضایتی» افزایش می‌یابد.

دومین عامل موثر بر این شاخص، حجم معاملات سودآور است. طبیعتا زمانی که اکثر معامله‌گران در ضرر هستند، این شاخص به سطوح بحرانی خودش نزدیک می‌شود و برعکس سودآور بودن معامله‌گران باعث رشد این شاخص می‌شود.

از سوی دیگر، احساسات عمومی و روان‌شناسی بازار نیز نقش مهمی در تغییرات BMI دارند. اخبار منفی مانند ورشکستگی صرافی‌ها، وضع مقررات سخت‌گیرانه یا کلاهبرداری‌های گسترده می‌توانند باعث افت سریع این شاخص شوند. در مقابل، افزایش قیمت‌ها، ورود سرمایه‌گذاران نهادی و پذیرش عمومی بیت‌کوین می‌توانند فلاکت را کاهش داده و به افزایش این شاخص منجر شوند.

ارتباط شاخص BMI با تحلیل بازار رمزارزها

همانطور که بالاتر گفتیم شاخص فلاکت بیت کوین را می‌توان یکی از ابزارهای مهم در درک احساسات بازار و رفتار جمعی معامله‌گران در نظر گرفت. این شاخص به ما کمک می‌کند تا لحظاتی که بازار در حالت هیجان یا اضطراب بیش از حد قرار دارد را شناسایی و در نتیجه از فرصت‌های ورود و خروج طلایی بهره ببریم. بنابراین تحلیل دقیق این شاخص می‌تواند در طراحی استراتژی‌های معاملاتی کوتاه‌مدت و میان‌مدت نقش تعیین‌کننده‌ای داشته باشد.

دامنه شاخص فلاکت بیت کوین مقادیر بین ۰ تا ۱۰۰ است. هرچه مقدار شاخص به صفر نزدیک‌تر باشد، جو منفی بازار سنگین‌تر و سرشار از ترس است. در مقابل، مقادیر نزدیک به ۱۰۰ نشان‌دهنده خوش‌بینی و رضایت عمومی فعالان بازار است. این اطلاعات می‌توانند به‌عنوان «شاخص معکوس احساسات» در تحلیل‌های معاملاتی به‌کار گرفته شوند؛ یعنی هر زمان احساسات بازار به نقطه افراط برسد، احتمال چرخش روند افزایش می‌یابد.

ناحیه «فلاکت» – مقادیر کمتر از ۲۷

زمانی که شاخص BMI به زیر ۲۷ سقوط می‌کند، نشان‌دهنده آن است که بیشتر معامله‌گران در وضعیت ناامیدی و نارضایتی از عملکرد بیت‌کوین قرار دارند. چنین وضعیتی معمولاً با فشار فروش بالا، اصلاح‌های سنگین یا نزول‌های ناگهانی همراه است. اما از دیدگاه سرمایه‌گذاران باهوش، این لحظات نه تهدید، بلکه فرصت به شمار می‌آیند.

آقای لی می‌گوید بیت کوین پس از ورود به ناحیه فلاکت، معمولا در بازه ۱۲ ماهه بعدی عملکرد درخشانی را از خود نشان می‌دهد. دلیل این روند نیز مشخص است؛ احساسات منفی به اوج خود رسیده و فروشندگان عمدتا از بازار خارج شده‌اند، به همین خاطر مسیر برای ورود پول هوشمند و رشد قیمت مهیاست.

شایان ذکر است که ناحیه فلاکت را می‌توان فاز «اشباع فروش» بازار تلقی کرد.

ناحیه «شادی» – مقادیر بالای ۶۷

در نقطه مقابل، وقتی شاخص فلاکت از سطح ۶۷ عبور می‌کند، به‌معنای افزایش رضایت عمومی و هیجان معامله‌گران است. بازار ممکن است به فاز اشباع خرید وارد شود و انتظارات برای ادامه صعود بیش از حد واقع‌بینانه باشند.

در چنین مواقعی، بسیاری از خریداران احتمالی قبلا وارد بازار شده‌اند و فضای اشباع باعث می‌شود که احتمال اصلاح قیمت بالا برود. از این رو، مقادیر بالای BMI اغلب به‌عنوان سیگنال هشدار برای شناسایی زمان خروج یا لااقل احتیاط در خرید تعبیر می‌شوند.

ناحیه میانی – مقادیر بین ۲۸ تا ۶۶

اگر مقدار شاخص در این بازه قرار داشته باشد، می‌توان گفت که احساسات بازار در حالت متعادلی قرار دارد. در این شرایط نه ترس شدیدی حاکم است و نه خوش‌بینی افراطی. برای معامله‌گران تکنیکال، این ناحیه اغلب فرصتی مناسب برای استفاده از ابزارهای مکمل مانند پرایس اکشن، الگوهای کندلی یا اندیکاتورهای کلاسیک برای تشخیص جهت حرکت بعدی بازار است.

تحلیل نوسانات بیت‌کوین از دید شاخص فلاکت

برخلاف تصور رایج که بالا بودن یا پایین بودن یک شاخص را همواره نشانه‌ای مستقیم از صعود یا نزول بازار می‌دانند، شاخص فلاکت بیت‌کوین به شکلی معکوس عمل می‌کند و همین ویژگی است که آن را به ابزاری متمایز در تحلیل احساسات و نوسانات بازار تبدیل کرده است. این شاخص نه‌تنها به بررسی رفتار قیمت می‌پردازد، بلکه بازتابی از روانشناسی جمعی معامله‌گران در مواجهه با شرایط بازار نیز، به شمار می‌آید. درواقع، با تحلیل روندهای گذشته‌ی شاخص فلاکت، می‌توان درک عمیق‌تری از نقاط بازگشت و شرایط اشباع در بازار بیت‌کوین به‌دست آورد.

به‌طور خاص، مقادیر بسیار پایین BMI – معمولاً زیر ۲۷ – در بسیاری از مواقع با کف‌های قیمتی بیت‌کوین همزمان بوده‌اند. به‌عنوان مثال، در دوره‌هایی چون اواخر سال ۲۰۱۸، مارس ۲۰۲۰ (همزمان با سقوط بازارها ناشی از شیوع کرونا) و ژوئن ۲۰۲۲، شاخص فلاکت بیت کوین به وضعیت «فلاکت» رسید اما این ارز در ماه‌های بعد با رالی صعودی گسترده‌ای همراه شد.

بنابراین، می‌توان گفت که شاخص فلاکت به‌عنوان یک ابزار تحلیلی، در کنار دیگر شاخص‌های تکنیکال، می‌تواند نقش مؤثری در شناسایی فرصت‌های معاملاتی بازی کند، به‌ویژه زمانی که بازار در وضعیت‌های احساسی افراطی قرار دارد.

نتیجه‌گیری و بررسی آینده شاخص فلاکت بیت‌کوین

شاخص فلاکت بیت کوین با ترکیب داده‌های رفتاری و مالی ابزاری منحصر به فرد برای تحلیل احساسات بازار بیت کوین محسوب می‌شود و به سرمایه‌گذاران کمک می‌کند تا در بازار پرنوسان این ارز دیجیتال، تصمیمات آگاهانه‌تری بگیرند.

با این حال، این شاخص محدودیت‌هایی دارد که باید آنها را مدنظر قرار داد. یکی از این محدودیت‌ها، اتکای شاخص فلاکت بیت کوین به احساسات بازار است. در بازارهای مالی احساسات دائما تغییر می‌کنند و ممکن است در شرایط ناپایدار از ترس تا طمع شدید را شامل شود. همچنین این شاخص صرفا بیت کوین را درنظر می‌گیرد و به احساسات مرتبط با سایر ارزهای دیجیتال که می‌تواند بر روند کلی بازار و شاید خود بیت کوین تاثیر بگذارد توجهی ندارد.

با گسترش بازار رمزارزها و پیچیده‌تر شدن رفتار کاربران، انتظار می‌رود ابزارهایی مانند شاخص فلاکت بیت‌کوین بیش از پیش مورد توجه تحلیل‌گران قرار گیرند. بسیاری از تحلیلگران نیز پیشنهاد می‌کنند که این شاخص در کنار سایر ابزارهای تحلیلی به کار گرفته شود تا بتوان بهترین تصمیم را گرفت.