پوریا دولت‌آبادی 37 روز پیش

مقایسه بیت کوین و اتریوم؛ ارز نقره‌ای جای ارز طلایی را خواهد گرفت؟

در تمامی حوزه‌ها، پرچمدارانی وجود دارند که هریک در زمینه مربوط به خود سرآمد هستند. به عنوان مثال حتی اگر از طرفداران فوتبال هم نباشیم، شنیدن نام مسی و رونالدو توجه ما را به خود جلب می‌کند. در دنیای رمزارزها هم با چنین شرایطی رو به رو هستیم. در سالیان اخیر، بیش از هر زمان دیگری به نام‌های «بیت کوین» و «اتریوم» برخورده‌ایم. شاید بتوان از آنها به عنوان مسی و رونالدوی دنیای کریپتو یاد کرد! چرا که حتی اگر در جریان بازارهای مالی نباشیم، باز هم یک آگاهی حداقلی درباره این دو ارز دیجیتال داریم.

حال که چند کلامی درباره طلا و نقره بازار یعنی بیت کوین (BTC) و اتریوم (ETH) به گفتگو پرداختیم، شاید وقت آن رسیده باشد تا به مقایسه بزرگترین نام‌های دنیای کریپتو بپردازیم. شباهت‌ و تفاوت‌های اتریوم و بیت کوین در چیست؟ آیا وزیر تاج و تخت پادشاهش را تسخیر خواهد کرد؟ در بلاگ پول نو خواهیم خواند!

طلوع پیشتازان بازار کریپتو

پیش از هر چیز، بهتر است چند سطری را به سرگذشت دو موضوع مورد بحثمان بپردازیم. برای این کار، بهتر است برگردیم به ۱۴ سال قبل، ۳۱ اکتبر ۲۰۰۸ بود که وایت پیپر بیت کوین در روز هالووین منتشر شد. در این سند، ساتوشی ناکاموتو افسانه‌ای، نقشه راه بیت کوین را برای نخستین بار ترسیم کرد و اهداف آن را شرح داد.

مقایسه بیت کوین و اتریوم

شاید تیتر این وایت پیپر گواهی باشد بر سیر تا پیاز این ماجرا: «سیستم مالی الکترونیک با رویکردی P2P»، بیت کوین قصد داشت تا یک نظام پولی نوین را پیاده سازی کند که رویکردی همتا به همتا یا Peer-to-Peer دارد. به عبارتی، ساتوشی ناکاموتو با هدف غیرمتمرکزسازی سازوکارهای مالی و حذف واسطه‌ها پا به میدان گذاشت.

در سیستمی که ناکاموتو آن را به مرحله اجرا رساند، هیچگونه مرکزیتی حاکم نیست و افراد می‌توانند دارایی خود را به هر نقطه از جهان ارسال کنند. این فعالیت بدون هرگونه شخص ثالث یا واسطه‌ای انجام می‌پذیرد. در سومین روز از ژانویه سال ۲۰۰۹، اولین بلوک بلاک چین بیت کوین (که به Genesis معروف شد) نقطه شروع به کار بیت کوین را شکل داد.

برای خواندن روایت‌های مختلف درباره خالق مرموز بیت کوین، پیشنهاد می‌کنم که این مطلب را در بلاگ پول نو از دست ندهید: ساتوشی ناکاموتو کیست؟

تولّد شبکه اتریوم

در سال ۲۰۱۴، چهار سال پس از آغاز کار بیت کوین، تیم توسعه دهنده‌ای متشکل از یک برنامه نویس روسی-کانادایی به نام ویتالیک بوترین، گوین وود، چارلز هاسکینسون و جوزف لوبین طرحی را پایه گذاری کردند که بعدتر در اواخر همان سال منجر به خلق بلاک چین اتریوم شد.

تیم توسعه دهنده اتریوم، که در صدر آن بوترین قرار داشت، تصمیم گرفتند تا در سال ۲۰۱۴ وایت پیپر این شبکه را منتشر کنند. این تیم در این وایت پیپر، اهداف خود را شرح داد و اتریوم را به عنوان یک پلتفرم غیرمتمرکز با پشتیبانی از قراردادهای هوشمند معرفی کردند.

سرانجام در تاریخ ۳۰ جولای ۲۰۱۵، ویتالیک بوترین اتریوم را به عرضه نهایی رساند. تیم پروژه از ابتدا قصد داشتند تا بستری را فراهم کنند که کاربران بتوانند به طور کامل اطلاعات خود را کنترل کنند و بر روی آنها نظارت داشته باشند. همچنین، برنامه نویسان این امکان را دارند تا اپلیکیشن‌های خود را بر روی بلاک چین اتریوم توسعه داده و اجرا کنند.

اتریوم بستری پیشتاز برای قراردادهای هوشمند

قراردادهای هوشمند Smart Contracts قراردادهایی هستند که توافقات میان طرفین هر معامله را در بلاک چین ضبط و بررسی می‌کنند تا از هرگونه اقدام غیرقانونی جلوگیری کند. برای آشنایی بیشتر با این مفهوم، مقاله مربوط به آن را بخوانید: قراردادهای هوشمند، گامی بلند به سوی دنیای غیرمتمرکز!

صرافی ارز دیجیتال پول نو

تحولات بیت کوین و اتریوم

هر دو پروژه‌ای که امروز به موضوع مورد بحث پول نو تبدیل شده‌اند، در نوع خود منحصر به فرد هستند. هرکدام از جهتی یک انقلاب به حساب می‌آیند. امّا چرا می‌گوییم که اتریوم و بیت کوین حوزه تکنولوژی را متحول ساخته‌اند؟

اتریوم و قراردادهای هوشمند

در ابتدای مطلب خواندیم که اتریوم در سال ۲۰۱۵ با هدف توسعه قراردادهای هوشمند به دنیای غیرمتمرکزها گام نهاد. قراردادهای هوشمند ماهیتی مشابه همان قراردادهای سنتی دارند و تنها تفاوت آنها به رویکرد هر یک مربوط می‌شود که Smart Contractها مکانیزمی دیجیتال دارند.

همانند قراردادهای منعقد شده در دنیای واقعی قراردادهای هوشمند هم قوانین و یا ضرب الاجل‌هایی را تعیین می‌کنند تا هرگونه توافقی صورت گیرد. تمامی اطلاعات هر فعالیت در این قراردادها ضبط می‌شوند و امکان مشاهده آنها وجود دارد. زیرا شبکه عملکردی منبع باز یا Open Source دارد.

اتریوم چه کاری می‌تواند انجام دهد که بیت کوین قادر به انجام آن‌ها نیست؟

اتریوم یک بلاک چین متن باز با قابلیت توسعه قراردادهای هوشمند است. این شبکه به عنوان بستری برای ایجاد توکن‌های دیگر نیز به حساب می‌آید. همچنین یکی دیگر از کارهایی که شبکه اتریوم برای کاربران ممکن کرده است ولی بیت کوین قادر به انجام آن نیست، توسعه و ایجاد توکن‌های NFT است.

همچون دیگر قابلیت‌های پلتفرم اتریوم، قراردادهای هوشمند هم می‌توانند در فعالیت‌های مختلفی به کار گرفته شوند. یکی از مهم ترین موارد استفاده این نوع قراردادها به رای گیری‌ها اختصاص می‌یابد. بدین صورت که تمامی نظرات در قرارداد ضبط می‌شوند و امکان دستکاری اطلاعات وجود نخواهد داشت.

در دنیای پر سر و صدای NFTها، اسمارت کانترکت‌ها هم نقش پررنگی را ایفا می‌کنند. همانند قراردادهای هوشمند، اتریوم در حوزه توکن‌های غیرمثلی هم پیشتاز بوده و ۹۰ درصد حجم معاملات این بازار در اختیار اتریوم قرار دارد.

بیت کوین؛ نخستین بلاک چین؟

ایده اولیه بلاک چین در دهه هشتاد میلادی و توسط دیوید چام مطرح شد. وی یک رمزنگار (Cryptographer) اهل ایالات متحده بود که در سال ۱۹۸۲ ایده شبکه بلاک چین و پول دیجیتال را بیان کرد. بعدها دیوید چام اولین پول دیجیتال را معرفی کرد که Ecash نام داشت اما غیرمتمرکز نبود. در مقاله اختصاصی بلاک چین به تفصیل به آن پرداخته‌ایم: توضیح مفهوم بلاک چین به زبان ساده

مزیت بیت کوین نسبت به اتریوم

درست است که ایده اولیه بلاک چین توسط فردی به نام دیوید چام روی میز آورده شد، امّا این ساتوشی ناکاموتو بود که در سال ۲۰۰۸ توانست دنیا را به سمت و سوی دیگری ببرد. به عبارتی، بیت کوین اوّلین ارز دیجیتال غیرمتمرکز به شمار می‌آید.

بیت کوین موجب شد تا علاوه بر سیستم مالی، ساختار اصلی بلاک چین هم مسیری دقیق و هوشمندانه را پیش بگیرد. بنابراین، علی رغم این که دست سازه ساتوشی ناکاموتو اولین بلاک چین نبوده، قطعا تاثیرگذار ترین آنها بوده و تحول جدیدی را در دنیای غیرمتمرکز به وجود آورده است.

انقلاب بیت کوین در اقتصاد

پیش از آغاز کار بیت کوین، شاید انتقال دارایی به وسیله بانک‌ها تنها روشی بود که می‌توانستیم به واسطه آن، “اندکی” در زمان خود صرفه جویی کنیم. چرا که هیچ پلتفرمی با رویکرد Peer-to-Peer فعالیت نداشت.

تصور کنید که فردی در کشور A مشغول به کار است و می‌خواهد مقداری از دارایی خود را به یکی از نزدیکان خود در کشور B منتقل کند. برای این کار، کافیست آدرس کیف پول فرد مورد نظر را وارد کرده و با چند کلیک، پس از چند دقیقه ارز خود را به مقصد ارسال می‌کند.

با توجه به مثال بالا، احتمالا اکنون همگی در نقش اساسی بیت کوین در اقتصاد جهانی اتفاق نظر داشته باشیم. چرا که اگر بیت کوین در این حوزه پیش قدم نمی‌شد، نظام مالی غیرمتمرکز هم به این جایگاه نمی‌رسید. به همین دلیل است که از بیت کوین به عنوان رکن اصلی انقلاب اقتصادی دوران حاضر یاد می‌کنیم.

پیشرو بودن و حفظ ارزش، از مزیت‌های بیت کوین نسبت به اتریوم محسوب می‌شود. امّا رقابت این دو به اینجا ختم نمی‌شود.

آیا اتریوم از بیت کوین بهتر است؟

همگی آگاه هستیم که بیت کوین در حفظ ارزش و توسعه سیستم مالی غیرمتمرکز سرآمد بوده و بخش اعظمی از دستاوردهای حوزه کریپتو را مدیون این پروژه هستیم. امّا در مقایسه با اتریوم، بیت کوین یک مفهوم تک بعدی به حساب می‌آید.

کاربرد شبکه اتریوم بسیار گسترده تر بوده و همین موضوع یکی از مزیت های اتریوم نسبت به بیت کوین به شمار می‌آید. البته، در مواردی هم کفه ترازو به سمت BTC سنگینی می‌کند که در دو قسمت قبلی به آن پرداختیم.

مزیت اتریوم نسبت به بیت کوین

پشتیبانی از قراردادهای هوشمند و توسعه بیش از ۳هزار برنامه غیرمتمرکز (dapp)، تنها بخشی از قابلیت‌های متعدد اتریوم هستند که این شبکه را از بسیاری از پروژه‌های دیگر متمایز می‌سازد. بنابراین، در کنار بیت کوین، اتریوم هم یکی از اصلی ترین پایه‌های دنیای Defi به شمار می‌آید.

بخش اعظمی از پروژه‌های کریپتویی مانند آربیتروم، پالیگان، یونی سواپ و…. بر بستر اتریوم پایه گذاری شده‌اند. همین موضوع موجب شده تا با استناد بر داده‌های Glassnode، تعداد آدرس‌های منحصر به فرد شبکه اتریوم از ۷۰ میلیون گذر کند.

در میان امکانات پلتفرم اتریوم، جا دارد تا از ارز شبکه یعنی ارز اتریوم (ETH) هم نام ببریم که علی رغم رشد تصاعدی که در طولانی مدت داشته، همچنان سد محکم BTC را بالاتر از خود می‌بیند! در ادامه می‌بینیم که آیا قابلیت‌های اتریوم و بیت کوین همیشه به سود آنها بوده یا خیر.

نقاط ضعف دو پروژه

همانطور که در بخش قبلی خواندیم، می‌توان ساعت‌ها از مزایای بیت کوین و اتریوم سخن گفت و در آخر باز هم مواردی را جا انداخت! امّا سکّه دو رو دارد و اگر بخواهیم منصفانه عمل کنیم، باید رهبران بازار را از زوایای مختلف هم مورد بررسی قرار دهیم.
حفره‌های بیت کوین و اتریوم کدام‌اند؟ در ادامه خواهیم دید.

نوسان و عدم ثبات

با وجود افراد اثرگذاری چون ایلان ماسک و جک دورسی، هیچ ارزی از نوسانات بازار در امان نخواهد بود. به طور عمومی، بازار کریپتو از عوامل مختلفی تاثیر می‌پذیرد که بخش قابل توجهی از آن، به اخبار و حواشی وابسته است.

علی رغم پتانسیل بالا، شاید همین فراز و نشیب‌های فراوان بسیاری را از سرمایه گذاری دور نگه داشته است. به همین دلیل، عده کثیری از افراد دارایی‌هایی چون طلا را به رمز ارزها ترجیح می‌دهند. زیرا آگاه‌اند که توجه به این بازار، ریسک‌های زیادی را در پی دارد.

در سال ۲۰۰۹ که بیت کوین به طور رسمی کار خود را آغاز کرد، قیمت هر واحد بیت کوین BTC از ۹ سنت فراتر نمی‌رفت و بسیاری این دارایی را یک پروژه شکست خورده قلمداد می‌کردند. امّا در نوامبر سال ۲۰۲۱، بیت کوین منتقدان خود را شگفت زده کرد و به سقف تاریخی ۶۹ هزار دلار دست یافت. اگرچه، در اواسط ماه مِی ۲۰۲۲ قیمت این ارز دیجیتال یک سقوط شدید را نیز تا محدوده ۲۸ هزار دلار تجربه کرد.

تفاوت بیت کوین و اتریوم

اتریوم هم مسیر نسبتا مشابهی را طی کرده و در سال ۲۰۱۵، بهای آن کمتر از ۱ دلار بود. ETH در نوامبر رویایی ۲۰۲۱ قلّه جدیدی را فتح کرد و به ناحیه ۴۸۰۰ دلار نزدیک شد. البته به دنبال وضعیت قرمز بازار کریپتو، اتر هم حدود نیمی از ارزش خود را از دست داد و به سطوح زیر ۲۱۰۰ دلار سقوط کرد.

همانطور که دیدیم، BTC و ETH مسیر پر پیچ و خمی را پشت سر گذاشته‌اند و فراز و فرود‌های زیادی را تجربه کرده‌اند. امّا فراموش نکنیم که هر دو در طولانی مدت روندی رو به رشد داشته‌اند که امیدها را در روزهای قرمز بازار هم زنده نگه داشته است.

کاربرد محدود

کمپانی بزرگ مایکروسافت بیت کوین را به عنوان شیوه‌ای برای پرداخت در سیستم خود به کار گرفته است. همچنین، قصد دارد تا در آینده سیستمی را معرفی نماید که از بلاک چین اتریوم پشتیبانی به عمل می‌آورد. پلتفرم Shopify هم اتر و BTC را به گزینه‌های پرداخت خود افزوده اما هنوز یک موضوع حل نشده است.

هرچقدر هم که از پتانسیل اتریوم و بیت کوین سخن بگوییم، باید بپذیریم که این دو پروژه هنوز به ثبات کافی نرسیده‌اند و تبدیل شدن آنها به ارزهای رایج، امری منطقی نخواهد بود. به عبارتی، کاربرد این دو دارایی هنوز به عنوان پول رایج کاملا تایید نشده و کماکان کارت‌های اعتباری شیوه مرسوم تری به حساب می‌آیند.

مشکلات مقیاس پذیری

سرعت پایین تراکنش‌ها و بالا بودن کارمزد بیت کوین و اتریوم، گاهی اوقات دلسردی طرفین تراکنش‌ها را به همراه دارد. دلیل اصلی این گونه مشکلات، به ضعف در مقیاس پذیری مرتبط می‌شود که هر دو شبکه به نوعی درگیر آن هستند.

اگر به خاطر داشته باشید، در بخش‌های قبلی گفتیم که اتریوم از توانایی‌ قابل توجهی برخوردار است. قراردادهای هوشمند، بستری مطمئن برای معاملات NFTها، توسعه هزاران dapp و … از جمله این قابلیت‌ها هستند. امّا همین بلندپروازی‌ها موجب شده تا با افزایش شمار کاربران، بار مسئولیت شبکه سنگین تر شود.

ترافیک بالای شبکه موجب شده تا مقیاس پذیری (Scaling) اتریوم به چالشی بزرگ تبدیل شود که هزینه بالای گس فی را در پی خواهد داشت. بیت کوین هم با مشکل مقیاس پذیری مواجه است اما به نوعی دیگر!

اندازه کوچک تر بلوک‌ها و فعالیت بالای شبکه، از دلایل ضعف بیت کوین در مقیاس پذیری به شمار می‌آیند. به عبارتی، بیت کوین در ذخیره و ضبط اطلاعات تراکنش‌ها نقص دارد و مجبور است تا در زمانی کم، تعداد بالایی از فعالیت‌ها را پردازش کند.

مشکلات مقیاس پذیری موجب شده تا در مواقعی، کارمزد هردو شبکه به بالاترین حد خود برسد و سرعت تراکنش‌ها هم کاهش یابد. به طوری که بیت کوین ۷ و اتریوم حدود ۳۰ تراکنش‌ را در هر ثانیه پردازش می‌کنند.

نهنگ‌های مرموز!

دنیای غیرمتمرکز با هدف از بین بردن مرکزیت و کوتاه ساختن دست واسطه‌ها کار خود را آغاز کرد. تا حد زیادی در این مسیر موفق بوده اما در مواردی هم درگیر انحصارات بازار شده است. انحصار بازار کریپتو ماحصل فعالیت نهنگ‌های ثروتمند بوده است.

احتمالا در نشریات شنیده باشید که نهنگ‌های اتریوم و بیت کوین مقادیر چند صد میلیون دلاری را خرید و فروش کرده‌اند. طبق داده‌های پلتفرم Whalestats، مالکیت حدود ۲۰ درصد کل ذخیره بیت کوین تنها در اختیار ۱۰۰ کیف پول قرار دارد!

نهنگ‌های اتریوم و بیت کوین

گاهی اوقات فعالیت نهنگ‌ها موجب رشد قیمت و گاهی موجب ریزش قیمت می‌شوند که در هر دو صورت، سرمایه بسیاری از فعالان بازار لیکویید خواهد شد. لیکویید چیست؟ همانند نهنگ‌های بیت کوین، نهنگ‌های ETH هم فعال بوده و شرایط بازار را دستخوش تغییراتی کرده‌اند.

نزدیک ۵ درصد از کل ذخیره ETH در کیف پول ۱۰ نهنگ بزرگ قرار دارد که از نکات قابل بحث به شمار می‌آید. علاوه بر اتر، نهنگ‌های اتریوم در خرید و فروش‌های ارزهای دیگر از جمله شیبا اینو هم فعالیت بسیاری داشته‌اند. به طوری که با ذخیره بیش از ۱ میلیارد SHIB، از بزرگترین هولدرهای این میم کوین محسوب می‌شوند.

وجود نهنگ‌ها همیشه به ضرر ما نیست. گاهی اوقات می‌تواند ارزش دارایی ذخیره شده ما را افزایش دهد. امّا تا حد زیادی موجب متمرکزسازی بازار می‌شود که با ماهیت دنیای کریپتو تناقض دارد.

اتریوم Vs بیت کوین

نوآوری ناکاموتو، جاه طلبی بوترین، انقلاب در اقتصاد، قراردادهای هوشمند و نواقص دو شبکه، چکیده مطلب امروز ما بوده‌اند. امّا اکنون باید موضوع دیگری را مورد بررسی قرار دهیم. بیت کوین یا اتریوم؟ مساله این است!

 بیت کویناتریوم
سازنده(ها)ساتوشی ناکاموتوویتالیک بوترین، هاسکینسون،وود
هدف و کاربردسیستم مالی جدید و حفظ ارزشتوسعه dappها و قراردادهای هوشمند به وسیله ETH
مکانیزم اجماعیاثبات کاراثبات کار(درحال انتقال به PoS)
میزان عرضهمحدود
(21میلیون توکن)
نامحدود
تشکیل بلوک10دقیقه 15 ثانیه
ارزش بازار580میلیارد دلار250میلیارد دلار
توکن‌های در گردش19میلیون120میلیون

همانطور که در جدول مشاهده می‌کنید، رقبای دیرینه ویژگی‌های مخصوص به خود را دارا هستند. این یعنی با وجود شباهت‌ها و تفاوت‌ های اتریوم و بیت کوین، هرکدام خصوصیات متفاوتی دارند. بدین ترتیب، اینکه کدام را انتخاب کنیم به هدف و برنامه‌های ما بستگی دارد.

محدودیت عرضه بیت کوین موجب شده تا مانند طلا از ارزش بالایی برخوردار باشد. از طرفی، اتریوم قابلیت‌های گسترده‌ تری دارد و اگر بخواهیم NFT خود را بارگذاری کنیم یا یک اپلیکیشن غیرمتمرکز را توسعه دهیم، نقره بر طلا ارجحیت دارد!

در حوزه کریپتو، بیت کوین در مقایسه با دیگران اولین بود و اتریوم کامل ترین. در آینده اتریوم الگوریتم اثبات سهام یا PoS را به کار می‌گیرد. به عبارتی، در سازگاری با محیط زیست از بیت کوین پیشی خواهد گرفت. امّا فراموش نکنیم که تنها ۲ میلیون BTC هنوز عرضه نشده و با افزایش سختی شبکه، احتمالا تا سال ۲۱۴۰ استخراج نشوند.

آیا اتریوم جایگزین BTC خواهد شد؟

این روزها بسیاری از پدیده Flippening سخن می‌گویند. بدین معنا که اتریوم پادشاه بازار را کنار بزند و جایگاه نخست را تصاحب کند. در این صورت، تاثیرپذیری قیمت آلت کوین‌ها از بیت کوین کاهش می‌یابد. در انتقال به Proof of Stake، بخش اعظمی از مشکلات شبکه حل خواهد شد. این یعنی با موفقیت اتریوم ۲، پیروزی اتریوم غیرممکن نخواهد بود. وضعیت اتریوم در سال ۲۰۲۲

باوجود اینکه اتریوم می‌تواند آینده روشنی داشته باشد، نباید فراموش کنیم که ارزش بازار بیت کوین بیش از ۲ برابر ETH بوده و با توجه به عرضه نامحدود اتریوم، دستیابی به جایگاه نخست کمی رویایی به نظر می‌رسد. اگرچه که در بازار رمزارزها هیچ چیز غیرممکن نخواهد بود.

شباهت‌های بیت کوین و اتریوم

گسترش معاملات NFTها و پردازش بیشتر اپلیکیشن‌های غیرمتمرکز، محبوبیت اتریوم را به اوج خود رسانده و بهبود مشکلات مقیاس پذیری می‌تواند نقشی اساسی را در رشد قیمت ETH و ارزش بازار اتریوم در مقایسه با بیت کوین ایفا کند.

رستگاری اتریوم تنها یک احتمال است و هزار و یک احتمال دیگر وجود دارد! هیچ چیز را نمی‌توان به طور دقیق پیشبینی کرد تا زمانی که اتفاق بیفتد. بنابراین باید تا ماه‌ها یا حتی سال‌های آینده منتظر بمانیم و نتیجه نهایی را مشاهده کنیم.

سخن پایانی

امروز در بلاگ پول نو سعی کردیم تا مهم ترین موضوعات مربوط به اتریوم و بیت کوین را و به مقایسه این دو بپردازیم. هر دو این ارزهای دیجیتال نقاط ضعف و قوت خود را داشته و کاربردهای متفاوتی دارند. در این مقاله به سرگذشت هریک پرداختیم و با یک دید همه جانبه، آینده را مورد بررسی قرار دادیم. امّا باز هم باید به خاطر داشته باشیم که پیش بینی آینده بازار، از محالات بوده و هر اتفاقی ممکن خواهد بود. شما چطور فکر می‌کنید؟ آیا جای طلا (بیت کوین) و نقره (اتریوم) دنیای کریپتوکارنسی عوض خواهد شد؟

نظرات کاربران

.دیگران نشانی ایمیل شما را نخواهند دید

بخش‌های ستاره‌دار را حتما پر کنید.

 

Subscribe
Notify of
guest
0 تمام دیدگاه‌ها
Inline Feedbacks
نمایش تمام دیدگاه‌ها
0
سوال دارید؟ همین حالا بپرسید...x